De kaart van Texel

Op de voorpagina

2012-03-06T03:25:00.002-08:00

Texelse Courant vrijdag 2 maart:

Texel dit weekend 2 maart:

Land de lucht in.

2012-02-29T13:16:00.007-08:00

Zaterdag opladen:
Peter Drijver en Sijbrand Dros komen met een containerwagen van Werner Dros de schuur binnenrijden om de zeven delen die 'Tessels Lant' vormen in op te laden. Werner voegt zich bij het gezelschap en efficient samenwerkend is de wagen verassend snel geladen.

Opladen op de Rozendijk.

Peter en Werner met het zuidelijk duingebied.

Zondag op transport:

Vlnr: Biem, Sijbrand, ik, Hans en Jet.

We zijn mooi op tijd om de laatste bezoekers van het museum de tent uit te jagen, door de tafels en stoelen aan de kant te zetten om ruimte te maken voor ' Tessels Lant'.

'We' zijn Jet Drijver, Hans Witte, Wim Bos, Biem Vlaming en ik.

Om kwart voor vijf arriveerd de wagen met Sijbrand achter het stuur, die hij handig voor het museum parkeert. Met z'n allen halen we het werk de container uit en dragen het 't museum in.

En dan is het nog even buffelen. De dorpen, de vuurtoren en de molen van het Noorden moeten nog op het werk gemonteerd worden. Het zijn de kwetsbaarste delen, vandaar dat we ze pas na het transport op het werk wilden zetten.

Het is eigenlijk heel speciaal en ook heel knus, om after hours in een museum met een fijn clubje mensen aan het werk te zijn.
En ja, ook deze klus onderschat ik weer; tegen half twaalf s'nachts gaan Jet en ik als laatsten huiswaarts.

Maandag ophangen.

Zo'n tien mannen, twee vrouwen, vier steigers en drie trappen staan s'morgens om 8 uur paraat om het 'lant' de lucht in te krijgen.

Jaap-Kees, Willem, Wim Bos en Timon

Zes stoere kerels tillen een stoer breiwerkje op.

Inhaken

En nog meer inhaken.

Om drie uur s'middags hangt ' Tessels Lant' op de plek waar ie voor gemaakt is!

Naam.

2012-02-25T12:39:00.003-08:00

' De Kaart van Texel'.... onder het werken door heb ik met een aantal mensen zitten brainstormen over een andere titel voor het werk, iets wat meer de lading zou dekken.
We zijn er uit gekomen: 'Tessels Lant' is het geworden!

Grappig genoeg werd zo'n beetje tegelijkertijd de nieuwe naam van het Maritiem en Juttersmuseum bekend: ' Kaap Skil' heet het museum vanaf nu.

Klaar.
Tja, en dan, toch wel opeens, is het werk klaar....
een mooi moment om de mensen die er aan meegewerkt hebben voor de laatste keer in de schuur uit te nodigen om het resultaat te komen bekijken.
De zeven delen die 'Tessels Lant' vormen hadden we hiertoe op de grond uitgelegd. Voor mij een mooie gelegenheid om uit te zoeken hoe ik de verschillen in hoogte van de delen nu precies wilde hebben.
Bakstenen bleken een ideale maatgever: de polders plat op de rond, het oude land op platte baksteken, de duinen op bakstenen op z'n kant.

Hoogte verschillen ter hoogte van Den Hoorn.

Ook een mooie gelegenheid voor de mannen om alle koppen betreffende het transport en het ophangen een kant op te krijgen.

Willem, Biem en Werner bespreken het transport en ophangen.

'Tessels Lant'

De laatste loodjes.

2012-02-25T11:49:00.002-08:00

Het bos va zeewier moest ook nog op het frame genaaid worden. Best lastig, want ondanks de lak die er dubbel dik op zat, is het toch nog steeds kwetsbaar.

Jet ging op zoek naar een oplossing hoe dit aan te pakken en kwam op het idee het stuk frame waar het bos op moest op te hangen, zodat het zeewier niet kapot zou pletten door het tegen een muur aan te zetten.
Dus gooiden we het frame rond De Koog in de touwen, het werkte prima!

Het bos wordt op het frame gemonteerd.

Wel apart hoe zo op het einde er toch nog snel een paar essentiële veranderingen doorgevoerd werden:

de vuurtoren is rood geschilderd,
de zanddijk helemaal 'kaal' gemaakt zodat het een strakke lijn wordt,
bij de Witte Hoek is een donker stuk duin lichter gemaakt,
de wezenputten zijn van vilt in plaats van spiegel gemaakt.

Snelle, effectieve wijzigingen.

Het vliegveld maakte me niet blij. Niet dat ik niet van vliegen hou, in tegendeel zelfs, maar op de Kaart bleef het, zelfs na 3 keer overbreien een wat raadselachtig, bobbelig stukje breiwerk.
Grietje Trap was het ook opgevallen en merkte op: "het moet juist de gladste plek zijn in Eierland, maar het is de hobbeligste". Ik was het helemaal met haar eens, ik had echter geen idee hoe het anders zou moeten.

Hobbelig vliegveld

Ook Jet was het met de opmerking van Grietje eens, en besloot een avondje thuis te gaan experimenteren met landingsbanen en breien enzo. De volgende ochtend kwam ze met een nieuw vliegveld aanzetten: ze had alleen de landingsbanen gebreid, in 'gladde' tricotsteek. Dat nodigde uit tot vliegen!

Jet naait haar vliegveld op Eierland.

Een frame voor het frame.

2012-02-25T11:01:00.003-08:00

Maar ja, hoe hang je zo'n groot werk nu eigenlijk onder een plafond op?
Willem van Heeringen, opzichter van de bouw van de entreehal, had zijn gedachten hierover laten gaan en stapte op een dag samen met Rob Bakker, lasser van beroep, de schuur in. Gewapend met lange latten hout.
De latten pasten ze op het frame van de Kaart, zo, dat het een mal werd voor een frame dat Rob van ijzer in elkaar zou lassen. Dit ijzeren frame, met gaten erin om haken in te haken, zou hij onder het plafond in het museum hangen. Met plafondhaken zou de Kaart aan dit frame komen te hangen.

Rob en Willem maken de mal voor het frame.

Het gelaste frame in het museum

Nu moesten wij weer referentiepunten van dit gelaste frame op 'ons' frame (van de Kaart) zien te krijgen, zodat we uit konden puzzelen waar de hangpunten zouden zitten.
Dus ging de houten mal weer terug naar de schuur om nogmaals op ons frame gelegd te worden, zodat we het daarop konden aftekenen.

Houten mal van het frame op het frame om af te tekenen.

Suus Cornelissen, die voor de tweede keer een paar daagjes overkwam uit Amsterdam om te helpen, was bezig de straten op de dorpen lijmen, maar wilde dit werk wel even onderbreken om de mal van het frame op het frame van de Kaart af te tekenen.

Suus tekent de mal van het frame af op het frame.

Een precisie werkje, ijzer en hout geven nu eenmaal niet mee.

Meer opstekers.

2012-02-11T11:52:00.002-08:00

Regisseren en coachen.
'Moet dat nou echt?' is de reactie van Ina Schrama, als ik vertel dat ik haar ook op de blog wil zetten. Ina en ik zijn achternichten en vriendinnen vanaf onze vroege jeugd.
Ina weet anderen prachtig in het licht te zetten; al jarenlang regisseert ze amateur toneelspelers naar mooie voorstellingen toe. De laatste editie van het historisch spel van Oosterend Present, een door Ina geschreven verhaal over de Tweede Wereldoorlog, heeft ze ook geregisseerd. Grietje Trap, een van de ongeveer tweehonderdvijftig (!) spelers, verzuchtte: Ina heeft het voor elkaar gekregen dat ik de bevrijding nog een keer heb mogen beleven, zo intens, zo echt, ongelooflijk!
Als het licht echter op Ina zelf gericht is, reageert ze bescheiden.

Ina aan het opsteken van het oude land.

In verschillende fasen van de Kaart kwam ze de schuur binnenwandelen om een bijdrage te leveren: het aan elkaar naaien van de grote lappen stramien, het doorsteken van de bos-bodem op het stramien, het aan elkaar punchen van de lappen vilt voor de duinen, en nu het opsteken van het oude land op het frame.
En toen ik zelf wat richting kon gebruiken in de complexiteit van dit hele maak-proces heeft Ina me gecoached. Ze heeft namelijk recentelijk een 4-jarige opleiding tot transpersoonlijke NLP coach afgerond en wil wat ze geleerd heeft graag in praktijk brengen. Hiertoe is ze ook bezig een website te ontwikkelen waarin ze haar kwaliteiten als coach kenbaar gaat maken.

Vlnr: Ed, Tineke, Jet. Daarachter: links Eierland/Waalenburg, rechts het oude land.

Computeren en handwerken.
Mijn neef Ed, die in november al een keer uit Amsterdam was overgekomen om het stramien groen te schilderen en de dijken te lijmen, wilde ook helpen bij het opsteken van het werk op het frame.
Ed weet van computers en programmeren. Dat is wat ie graag doet, daar is ie goed in.
Hij is echter niet voor een gat te vangen. Enkele jaren geleden hebben wij samen, in de winter, onder 'primitieve omstandigheden' in een prachtig, oud, wat vervallen huis in de Spaanse Pyreneen vrienden geholpen dit huis op te knappen. Het was een bijzondere ervaring, soms koud, maar ook heel gezellig en warm.
Ik moest aan die ervaring denken toen Ed weer op Texel zou komen. Door de vorst had ik het water in de stacaravan waar ik tijdelijk woon, en Ed zou komen te logeren, afgesloten. Dat maakte de omstandigheden 'primitief'. En ja, het was koud, maar de kachel snorde en het was warm en gezellig.
Drie dagen lang was Ed even computerprogrammeur-af en handwerker-aan.
Het riep beelden bij me op van tapijt-knopers uit andere landen....

Ed steekt Waalenburg vast op het frame.

Tiny en Lies werken aan het oude land.

Opsteken.

2012-02-03T12:29:00.000-08:00

Een paar dagen geleden bloeiden er nog vrolijk gele krokussen in de berm van de Rozendijk, vanmorgen was daar niets meer van de bekennen, de wereld was wit.

Witte Tesselaars

In de schuur is het behaaglijk dankzij een half uur stoken met het op petroleum werkende warmtekanon van Werner Dros, opgevolgd door de op flessengas werkende terrasverwarming van Siem Zijm van Tentorent.

Tineke Roeper stapt warm gekleed de schuur binnen.

Afgelopen zomer heeft ze, samen met haar schoonzus Nieteke Roeper, vele kilo's bladeren geplukt en de 19 kilo gesponnen wol geverfd. In de herfst is ze vanuit de schuur met rollen stramien onder haar arm naar huis gegaan om daar de breisels op te naaien.

Ook nu, op deze winterse dag, is van de partij en stapt energiek de schuur weer binnen om aan de slag te gaan met het opsteken van het stramien op de ijzeren frames.

Tineke zet het oude land met tye-ribs vast op het frame

Jet Drijver komt ook warm gekleed binnen. Ze weet inmiddels wat ze kan verwachten, het is de vierde dag dag ze komt helpen met opsteken.

Jet is sinds twee weken bij het project betrokken. Van mijn zus Frieda had ik gehoord dat Jet geïnteresseerd was en wel wat wilde doen, als ik haar hulp kon gebruiken.

Nu had ik via de tam-tam al vernomen dat Jet heel handig is met naald en draad, ik dacht haar hulp dus goed te kunnen gebruiken.

Toen ik Jet vroeg hoe ze wist van het project, zei ze: " van de tv".

Ze had het stukje op RTV Noord Holland gezien, en het leek haar leuk om een bijdrage te leveren. En zo dus, dankzij de tv, is Jet erbij gekomen.

Jaren geleden heeft ze een opleiding interieur-inrichting gedaan, waar ze ook heeft leren stofferen. En dat bleek in dit werk reuze handig: Jet is erg goed in het omslaan en vooral vastzetten van de randen. Met de ik-en jij steek, vertelde ze me, of eigenlijk een soort 'Jet-variatie' hiervan.

Jet is bezig met de duinen-partij, en komt hierin soms wel heel dikke stukken vilt tegen die omgeslagen en vast gezet moeten worden. Handigheid maar ook kracht is hiervoor nodig, en dat heeft ze gelukkig allebei.

Jet met de streng bardour garen, gedoneerd door de Bolder.

Gisteren is ze langs de stoffeerderij van de Bolder gegaan. Ze wist van speciaal garen dat goed kon werken in deze klus, en dacht dat ze dat daar kon halen.

Kees Koopman van de Bolder vertelde haar dat ze het niet meer gebruikten, maar dat ze nog wel een streng van dat ' bardour garen' hadden liggen. Ze mocht het wel meenemen!

En zo is Jet nu in de schuur met bardour garen van de Bolder de duinen van de Kaart aan het vastzetten.

Vorige week is de laatste grote klus, het opsteken op het ijzeren frame, van start gegaan.

En, vele handen maken ook hier weer licht werk!

Mijn zus Ingrid kwam voor een paar dagen logeren en heeft zich over de polder Het Noorden ontfermd. Die staat nu klaar en ingepakt te wachten op transport naar het museum.

Ingrid werkt aan polder Het Noorden

Grietje Trap, Tiny Drijver en Lies Bremer waren ook weer van de partij!

Grietje Trap en Tiny Drijver bij de Horsmeertjes.

Lies ter hoogte van de Muy.

Mijn nicht Nelly Philipse vertelde me dat ze heel onhandig is met naald en draad. Na een bezoek met een paar vriendinnen in de schuur werd ze enthousiast en wilde ze het toch proberen. Blijkt toch dat ze minder onhandig is dan ze dacht...

Nelly steekt de Slufter op het frame.

Duinen en recreatiegebieden van vilt.

2012-01-29T11:25:00.000-08:00

De duinen wilde ik er 'natuurlijk' uit laten zien. Van wol gemaakt, rechtstreeks van het schaap, ongeverfd, puur natuur. Vilt dus.

Rebecca Geskus bij haar kaard machine.

Om dit voor elkaar te krijgen kwam ik bij Rebecca Geskus terecht.
Rebecca is beeldend kunstenaar en maakt vilt. Van op Texel grazende schapen.

Vilt atelier, in de 'stoffen worsten' zitten geschoren schapenvachten.

In drie jaar tijd heeft ze zich gespecialiseerd in vilten, en een heuse studie gemaakt van de verschillende schapenrassen die op Texel grazen. Vooral hoe de wol van de verschillende rassen vilt.
Vreemd genoeg is ons 'eigen' schaap, de Tesselaar, niet geschikt om vilt van te maken. Dat komt omdat het geen goed 'klit-eigenschappen' heeft, en dat is wat je nu net nodig hebt om goed vilt te kunnen maken. Het blijft een beetje los, en is daardoor juist weer heel erg geschikt voor dekbed-vulling. Want die moet tenslotte los en luchtig zijn. En daar is een bedrijf in Oudeschild nu net weer heel bekend mee geworden.
Als de Tesselaar gecombineerd wordt met een andere wol, dan valt er wel mee te vilten.
En zo is het gegaan.

Voor de duinen heeft Rebecca als basis vachten van Drentse Heideschapen gebruikt, die ze afgelopen zomer bij Van Zuilekom van schapenboerderij Klein Zeeland in het Noorden speciaal voor deze klus heeft kunnen reserveren.
In combinatie met het Drents Heideschaap heeft ze onder andere ook wol van de blauwe Tesselaar gebuik. In de Slufter kan je dat goed zien, de donkere lijnen zijn van de blauwe Tesselaar.

De Slufter wordt door mij in vorm gebracht.

Rebecca heeft haar atelier ook aan de Rozendijk, pal tegenover de schuur waar ik zit, dus dat is handig heen en weer lopen.
En we lopen wat heen en weer, met grote lappen vilt, van haar atelier naar de schuur, die ik dan weer rangschik en pasklaar maak zodat het uiteindelijk oude duinen, jonge duinen, de Slufter, het gebied rond de Geul en de Horsmeertjes, en het witte strand wordt. Of de fantasie die richting in probeer te prikkelen, eigenlijk.

Voor de blanke toppen der duinen heb ik een donkere variatie bedacht: stukjes vegetarische vachten. Dit is een speciaal product van Rebecca: een geschoren vacht vilt ze vast op een ondergrond van een lap vilt. Het schaap hoeft dus niet dood om een warm vloerkleed te krijgen.
En op deze manier kun je ieder jaar een vacht van hetzelfde schaap maken!
Rebecca geeft er workshops in. Op www.texelsvilt.nl vindt u meer hierover.

Duinen in wording met stukjes vachtvilt.

Bij het aan elkaar punchen (naaldvilten) en op stramien naaien van de lappen vilt wordt ik geholpen door Els Drijver en Ina Schrama. Ze weten van vilt, van de hoed en de rand, ze maken allebei hoeden.

Els Drijver en Ina Schrama bereiden het stramien voor.

Ina en Els aan het punchen

Er is meer gepunched, en wel met een machine die we mochten lenen van De Witte Engel.
Aanvankelijk was het de bedoeling de lappen duin ermee aan elkaar te punchen, maar dat bleek wat te grof voor de machine.
Voor het delicatere werk, de plattegronden van de recreatiegebieden, bleek de machine uitermate geschikt. Rebecca ging er meteen enthousiast mee experimenteren.

Rebecca achter de punchmachine.

Punchproef: recreatiegebieden in t Gerritsland.

Vier keer bezoek

2012-01-14T09:24:00.000-08:00

Jong bezoek
Rebecca Geskus, die inmiddels bezig is de duinen voor de Kaart te vilten, had een leuke club middelbare scholieren op bezoek. In het kader van hun opleiding konden ze punten scoren door meer te weten te komen over vilten, en zo kwamen ze bij Rebecca terecht.

En omdat Rebecca heel enthousiast is over de Kaart, leek het haar een leuk idee de scholieren ook de Kaart te laten bekijken. Konden ze meteen zien hoe duinen van vilt eruit zien.
Ik vond het ook een leuk idee, en aangezien het atelier van Rebecca tegenover de schuur ligt, was het een fluitje van een cent om het te realiseren. Een kwestie van de weg over steken en de schuur in duiken.

En voor je het weet vertel je over spinnen, hoe dat nou eigenlijk gaat, en leg je uit waarom Zuid Eierland en de huizen bij het Horntje er niet op staan. Deel je je plan over hoe het naar het museum vervoerd gaat worden en leg je uit hoe je denkt dat het ophangen zal gaan.
Ik voelde me helemaal een beetje docent.

Brandpreventie
Tja, dat moest ook nog gebeuren. Een brandwerend middel op de Kaart, orders van de brandweer.
Een bedrijf uit Harderwijk stuurde ene Jan met spuit en al naar Texel om de klus te klaren.
Het was zo gepiept: binnen anderhalf uur zat het er op.

Onderkant

Bovenkant

Met een dagje drogen zou het klaar moeten zijn, maar dat bleek anders.

Uit Amsterdam
Suus Cornelissen, een vriendin van mij uit Amsterdam, was overgekomen om een paar daagjes te helpen met het opsteken van de lappen breisels en vilt op het ijzeren frame. Daar konden we nog niet aan beginnen, omdat het werk nog steeds niet droog was.
Gewapend met haarföhn en elektrisch kacheltje ging Suus dit euvel tel lijf.

Suus is polder Eierland aan het drogen

Nieuwjaarsbijeenkomst
Veel breisters, spinsters en naaisters hadden de Kaart al een tijd niet gezien en waren nieuwsgierig hoe het er bij stond. Ze kwamen met velen kijken.

Vlnr:Bertha, Tiny, Nel, Riek, Wil en Tineke, ter hoogte van De Koog.

Vlnr: Wil, Tineke en Christine bij de noordpunt van het eiland.

En daarna de weg oversteken, waar in het atelier van Rebecca Geskus hapjes en drankjes klaar stonden.

Vlnr: Jet, Ditte, Dora, Ineke.

Vlnr: Ineke, Grietje, Christine.

Een gezellige en inspirerende start voor 2012!

De dennen van zeewier

2012-01-06T12:13:00.000-08:00

Het is al weer een paar maanden geleden, toen het s' morgens om half 8 nog licht en mooi weer was. Het strand is een fijne fietstocht door de duinen hier vandaan, en daar ging ik heen. Om zeewier te jutten. Verplicht, want het hoort 'gewoon' bij mijn werk.

Van het zeewier wilde ik de dennen maken.

Er ging een (onderwater) wereld voor me open! Ik had er geen benul van dat er zoveel soorten zeewier waren: rood, groen, geel, met grote bobbels, met kleine bobbels, lange slieren, korte takjes, en vanalles daartussen in.

Door het te drogen wordt het heel donker, bijna zwart. En het slinkt enorm. Van de 6 volle vuilniszakken 'vers' wier zijn er zo'n 2 gedroogd overgebleven.

Om het te preserveren heb ik het ondergedompeld in een stevige lak.

Het was mijn bedoeling het op het groene stramien vast te naaien, maar dat werkte niet. Het gatengroen van het stramien was te lelijk zichtbaar.

Gelukkig had Tiny Drijver mij enige tijd geleden een, door haar zelf gesponnen en gebreide, deken van bruine schapenwol gegeven. Ze wilde 'm zelf niet meer hebben en vroeg zich af of ik 'm kon gebruiken voor de Kaart.

De deken doet nu dienst als ondergrond voor de dennen. De verschillende tinten bruin vormen een prachtige, natuurlijke bodem voor het donkere bos van zeewier.

Zeewier drogen

Onderwaterplantage wordt bovenwater plantage.

Wier wordt gelakt en op gebreide deken van Tiny aangebracht.

Dorpen van spiegels

2011-12-31T09:37:00.000-08:00

De dorpen worden uit spiegels gesneden. Als diamantjes zullen ze schitteren in de warme wollen weilanden, dat is het idee tenminste.

Oudeschild

Er zit echter ook een conceptuele gedache achter. Op de Kaart ben ik uitgegaan van verschillende onderdelen en tijden.
Zo stamt het oude land uit de oertijd, de duinen en het strand ontstonden gedurende de 13de eeuw. Het maken van de polders is begonnen rond 1362, waarvan polder Eierland, ingepolderd in 1835, de jongste is.

Door de dorpen in spiegels uit te voeren, zet ik ook deze tijd op de Kaart. Een spiegel laat tenslotte altijd het huidige moment, dat wat er voor de spiegel aanwezig is, het 'nu', zien.

De kerken worden op Den Burg gemonteerd.

De spiegels zullen ook bewegelijkheid, van mensen die onder de Kaart bewegen, reflecteren. Daarom heb ik er voor gekozen juist de dorpen in spiegels uit te voeren, daar is de reuring tenslotte.

Op Texel heb ik geen glassnijder kunnen vinden die de klus kon klaren. Ik ben er voor uitgeweken naar Amsterdam, waar ik bij BEVO glaskunst, aan de H.J.E. Wenckenbachweg nr 3 terecht ben gekomen.

"Wat betekend BEVO eigenlijk?", vraag ik Willem van Oijen, als ik samen met hem het glasatelier inloop om de gesneden stukjes spiegel op te halen. "Bergman en van Oijen", antwoord hij, "mijn naam is van Oijen en Bergman was een vroegere partner".

Willem in zijn glasatelier

Het blijkt een familiebedrijf te zijn, Willem heeft het van zijn vader overgenomen, die er in 1947 mee is begonnen.
Glas bewerken heeft hij in de praktijk geleerd. Gewoon, door veel te doen. Glas snijden, zandstralen, smelten, het kan allemaal bij BEVO.
Ter plekke laat Willem hiervan een staaltje zien, als ik hem vraag of het mogelijk is een stukje van Oosterend door te snijden, zodat ik de kerk die er op komt aan het onderliggende hout vast kan schroeven. "Of een gat in boren", stelt hij voor.
We lopen naar de vaste boormachine, waar Willem het water voor de koeling aanzet en voorzichtig de grote boorkop op het kleine stukje Oosterend plaatst.
Het is een secuur werkje, waar hij geduld en goed aanvoelen voor in moet zetten.
Geduld omdat het, ondanks het geweld van water en ronddraaiend ijzer, langzaam gaat. Goed aanvoelen omdat als je er bijna doorheen bent er een kwetsbaar moment komt waarin het glas alsnog kan breken.
Maar Oosterend houdt stand, en is twee gaten rijker!

Terwijl we de stukjes spiegel inpakken gaat de telefoon. Een kennis geeft een reactie op een televisie uitzending van gisteren, waarin Willem werd geintervieuwd.
Er speelt het een en ander. BEVO en nog een paar bedrijfjes als ook de Hells Angels, allen gevestigd aan de Wenckenbachweg, worden weggesaneerd. De media aandacht gaat naar de Hells Angels, die een goede deal met de gemeente hebben gesloten. De kleine ondernemers die op het terrein hun brood moeten verdienen, worden aan hun lot overgelaten, zo lijkt het.
Willem zet zich in om zowel zijn eigen als de andere kleine bedrijfjes in de schijnwerpers van de media te krijgen.
Want in oktober 2012 staan de bulldozers voor zijn deur, en hij heeft nog geen goede, betaalbare ruimte kunnen vinden om zijn bedrijf voort te kunnen zetten.

Meer weten over BEVO en wat ze allemaal doen: http://www.bevoglaskunst.nl/

Zo, dat was het laatste berichtje van dit jaar.
Ik wens u een warm en schitterend 2012 toe!

Waardevol handwerk.

2011-12-24T09:12:00.000-08:00

Het is niet iets wat ik meteen vanaf het begin al had bedacht, maar ik begin me steeds meer te realiseren hoe bijzonder het eigenlijk is dat de Kaart helemaal door handen gemaakt wordt.

Een echt handwerk dus.

Handwerk wat meest in de vrije tijd wordt gedaan, door mensen met hun eigen expertise in spinnen, wol verven, ijzerwerken, lassen, knopen, breien, vilten, naaien, figuurzagen, glassnijder, kleien, schilderen.

Ik geloof dat ik niks vergeten ben...

Meer dan veertig handen helpen of hebben reeds geholpen dit werk zijn uiteindelijke vorm te geven.

Handwerk dat zijn eigen, mensenlijke tijd neemt.

Het biedt een mooi tegenwicht tegen de snelle, technische tijd waarin wij hier, in het Westen, in verzeilt zijn geraakt.

En het ontspant, geeft rust en energie, verzet de zinnen, geeft ruimte voor meditatieve gedachten. Dat zijn de reacties van de mensen als ik ze vraag wat ze nou zo fijn vinden aan spinnen, breien, naaien...

Dit geeft bezieling aan het werk, en daarmee krijgt de Kaart er een extra dimensie bij, vind ik zelf.

Eigenlijk wel een mooie gedachte, die ik graag met u wil delen, op deze donkere, stille Kerstavond.

Op de tv.

2011-12-17T06:52:00.000-08:00

En dan wordt je zomaar gebeld door RTV Noord Holland. Ze waren getipt door een vriendin van me, en wilden een stukje over de Kaart maken. Meteen de volgende dag al, als dat kon.

Ik legde het Riek voor, die het weer meenam de breiclub in.
Dat leverde de volgende dag vier televisiesterren op: Riek, Corrie en Wil, en ik.

Jarno, de camjo (cameraman en journalist in 1 ) aan het werk in de schuur.

Op dinsdag 13 december werd het uitgezonden, op RTV Noord Holland, in Holland Diep.

Dit is de link:
http://www.rtvnh.nl/uitzending-gemist/tv/225/34455/Noord-Hollands+Diep
Het stukje over de Kaart is te vinden vlak voor de helft in het programma, na de reportage over de vermiste Kelly.

Laatste 'grondwerk', eerste details

2011-12-05T13:15:00.000-08:00

Bertha Brouwer heeft meegeholpen het 'grondwerk' voor de kaart te realiseren: ze heeft gebreid en de breisels op het stramien genaaid.

Mannen en vrouwen.
"Eigenlijk kan ik beter met mannen dan met vrouwen", zegt Bertha, " ik ben altijd veel met mannen geweest".

Bertha in een zelfgebreid jasje

Als kind was ze vaak te vinden op de helling bij haar vader, die scheepstimmerman was.
Daar was ze gewend om te gaan met de knechten, en later, toen ze een baan kreeg bij de post, wist ze zich goed staande te houden tussen de postlopers.
Bertha kan prachtig vertellen, over bijzondere, grappige, gekke gewoontes en gebeurtenissen van vroeger, en over Oudeschild. Want daar is ze geboren.

Ze verteld over het werk dat haar vader deed: hoe hij vlas tussen de naden in de houten boten pikte, om ze waterdicht te maken. Breeuwen en pikken.
We leggen een link tussen mannenhandwerk en vrouwenhandwerk. Hoe al die stoere vissers ook netten kunnen boeten, knopen. Eigenlijk ook een breien, haken, maar als het die namen krijgt weer 'typisch vrouwenwerk' genoemd wordt.
Want hoewel ze goed met mannen kan, is ze een heuse ster in 'vrouwenwerk': breien, haken, naaien, het is er met de paplepel ingegoten door haar oma en haar moeder.
Ze heeft altijd iets op de pennen, en als ik haar vraag wat ze daar zo prettig aan vindt zegt ze: "het ontspant me, breien".

In het Maritiem & Jutters Museum weet ze haar talenten goed te combineren. Als vrijwilligster breit ze er sokken op vier pennen en verhaald de bezoekers al breiend over het wel en wee uit vroegere tijden.

Snel en langzaam.
"Recht toe recht aan, en niet te ingewikkeld", zegt Ditte Stolk, als ik haar vraag wat ze leuk vindt aan breien, "en die pennen nummer 15 waar ik mee moest breien voor de Kaart vond ik helemaal fijn. Lekker opschieten, daar hou ik van".

Ditte met een gevilt slofje.

Sinds enkele jaren woont Ditte definitief op Texel. Al enige tijd daarvoor had ze een caravan vlak onder de vuurtoren staan, waar ze regelmatig vanuit Rotterdam naar toe kwam.
Daar, in het hoge noorden van het eiland, wist ze enkele nieuwsgierige jongetjes uit de polder te interesseren voor het maken van vilt, ook een hobby van haar. Zachte schapen haren in patroon leggen, bubbeltjes plastic eroverheen, warm water met zachte zeep erover en lang en rustig wrijven tot het een heuse lap wordt. De kinderen vonden het geweldig om te doen en keken er naar uit als Ditte weer zou komen. Het samen met Ditte vilten leek een warme toevoeging in hun dagelijkse leven van meehelpen op de boerderij en door weer en wind het lange eind naar school toe fietsen.

Het langzame vilten lijkt een tegenstelling tot het snelle breien. Ditte moet zich er ook even toe zetten, maar als ze dat eenmaal heeft gedaan vindt ze het heerlijk om te doen en werkt het meditatief voor haar.
Op www.slofjesvanditte.nl is meer te vinden over het viltwerk van Ditte.
Om een slofje te vilten moet ze vier uur wrijven, en ja, eigenlijk had ze liever dat het in 1 uur al klaar zou zijn...

Inmiddels is Ditte voor de Kaart begonnen met het schilderen van de dorpen.

Natuur en keramiek.

"Als mensen me vragen wat voor vogel het is zeg ik altijd "een roepie-roepie vogel"", zegt Truus Hoogenbosch, "want standaard vogels maken dat doe ik niet".
Truus is verslaafd aan keramiek maken, zegt ze zelf, en een van haar favoriete onderwerpen is vogels.

Truus in haar atelier

Tijdens haar opleiding als kleuterleidster had ze altijd de hoogste cijfers voor de creatieve vakken. Ze heeft van alles gedaan: wandkleden gemaakt, aquarelleren, tekenen. En hoewel ze op de breiclub van Oudeschild zit, breit ze niet. Vroeger wel, nou ja, ze heeft toen wel flink aan de sok die ze op de pennen had getrokken om hem langer te maken...

Truus houdt van de natuur, dat is ook wat ze opzoekt als ze op reis gaat.
Zo is ze op Shri Lanka geweest, heeft door een sieraden maker die daar aan het strand woonde een ring laten maken en met locale mensen contact gehad.
Twee weken na haar thuiskomst brak de tsunami uit. Ze realiseerde zich dat de sieraden maker en de mensen die ze daar op dat strand gesproken had hoogstwaarschijnlijk niet meer in leven zouden zijn.
Ze heeft er een beeldje over gemaakt, thuis. Raku gebakken, een bewerkelijk proces, ze is er een hele dag mee bezig geweest. Uit eerbetoon, voor die mensen, daar.

" In klei kan ik me uiten", zegt Truus, " ik vind het zo fijn om te doen, ik vergeet soms om te eten".

Voor de Kaart heeft Truus verschillende kerken van het eiland bestudeerd en in klei nagemaakt.
Ook de twee molens en de vuurtoren zijn van haar hand.

Proefhangen.

2011-11-24T12:21:00.000-08:00

Voordat we ons feestje gingen vieren in Dennenoord, vorige keer, was er eerst een 'blik in de schuur' om het naaiwerk te bekijken en de stand van zaken.
Er werd heel wat bepraat in de schuur, rond het werk, waaronder: "ja, dat ziet er zo wel goed uit, maar hoe is dat als je om hoog moet kijken, op 3,5 meter hoogte? Hoe ziet dat er dan uit?"
Zelf had ik altijd gedacht dat dat wel ongeveer hetzelfde zou zijn.
Eigen-wijs-heid betekend in mijn optiek ook opmerkingen van anderen tot je laten komen, en besloot met de reacties iets te gaan doen.

Nu hadden Wim en Biem ongeveer een maand geleden een paar katrollen met touwen op zo'n 4 meter hoogte bevestigd, voor als ik proeven wilde ophangen.
De tijd was daar om dit systeem te gaan gebruiken.

Voor het proefhangen heb ik een apart stukje gemaakt, inclusief dorp-met-kerk. Want daar waren ook vraagtekens bij. Door die vraagtekens was ik inmiddels zelf ook benieuwd geworden hoe dat er uit zou zien, een kerk-op-zijn-kop.

Proefhangstukje met wit kerkje-op-zijn-kop.

Door het proefhangen kreeg ik genoeg informatie: Ditte kon de dorpen gaan beschilderen, en Truus de kerken kleien!

Feessie.

2011-11-11T11:02:00.000-08:00

Tijd voor een terugblik, en vieren van wat er allemaal al 'geklaard' is.
Tijd voor een klein feessie, in Dennenoord, waar het warm en knus was op deze koude november-namiddag.

In Dennenoord, vlnr: Riek, Nel, Wil en Corrie

Een terugblik naar het uitzoeken van de vachten die gesponnen moesten worden. En daarna het spinnen zelf: een enorme klus waarvan Lies, Grietje, Tiny en Ineke het leeuwendeel voor hun rekening hebben genomen. Ze hebben zich rot gesponnen.

Het verven van de wol. Tineke die hierover kon vertellen toen ze bij Tienhoven werd aangesproken voor het plukken van wel heel erg veel boerenwormkruid. En Nieteke die de kleur van de poldertjes rond De Koog maar niet goed kon krijgen. De 'niet goed kleuren' bleken 'wel goed kleuren'; ik heb ze allemaal in de Kaart kunnen gebruiken.

Het maken van het frame, wat ook een hele klus bleek te zijn. Samen met eerst Jan, en later Wim en Biem is het prettig gegaan en prachtig geworden. Het frame op zich is eigenlijk al een 'museum piece' en had zo in het museum kunnen hangen: ' IJzeren Kaart van Texel'.

Rebecca en Tineke

Mijn paniek toen de eerste breisels op pennen nummer 8 binnenkwamen. Als we zo door zouden gaan, zou ik zeker de helft gesponnen wol te kort komen!
Grotere pennen bleek de oplossing, de wol breit dan verder uit en de mogelijkheid bestaat om het meer op te rekken.
Er bleken meer voordelen aan te zitten: er was genoeg wol, het zag er veel beter uit, en het breidde veel sneller.
Voor veel breisters was het wel even wennen om met pennen nummer 15 te breien, toch een soort van kleine boomstammetjes zijn dat.

En nu het opnaaien van de breisels op het stramien. Weer een enorme klus.
Ik moet inmiddels erkennen dat ik de neiging heb de meeste klussen te onderschatten. Riet zei het laatst al tegen me: "Jij denkt dat alles zo gebeurt is'. Dat klopt, dat denk ik vaak. Alleen is het niet zo. Toen ik het er met Riek over had vertelde ze me dat haar moeder vaak zei: " Der benne viel werkies zonder naam." Ja, dat herken ik wel, er valt hier nog wel wat te leren voor me...

Naaiwerk bekijken, met op de voorgrond het ' Ouwe land'.

De meeste spinsters, verfsters en breisters gaan gewoon door. Met naaien nu, de meesten liefst thuis. Grote rollen stramien met breisels erop gespeld nemen ze onder hun arm mee het atelier uit. En genaaid het atelier weer in.
Ook deze klus staat al weer behoorlijk op de rails dankzij de inzet van deze geweldige vrouwen.

Meer breisters in beeld

2011-11-05T01:16:00.000-07:00

Volledig dier
"Sorry als ik naar vis ruik", excuseerd Christine Koersen zich terwijl ze het atelier binnenstapt, "ik heb net de zeehonden gevoerd". Christine is dierenverzorgster en educatief medewerkster bij Ecomare.

Christine met te breien wol voor het ' Oude land'

Voordat ze zeven jaar geleden op Texel neerstreek, werkte Christine op een melkschapen bedrijf in Exel. Daar heeft ze de waarde van wol leren kennen. Ze vindt het een fantastisch product, omdat je heel veel mee kan doen: spinnen, vilten, breien, knopen, haken, zonder dat je het dier ervoor hoeft te doden. En het is warm, zacht, isolerend, natuurlijk. Heel anders dan kunstoffen.

Eigenlijk heeft ze meer met landbouwdieren dan met 'wilde' dieren.
Ze heeft iets met schapen, ze vindt ze geweldig. Een schaap noemt ze een ' volledig dier': het geeft melk, wol, vlees en vachten. Ze maakt een vergelijking met de Kaart van Texel, wat ze een ' volledig project' noemt: materiaal, mensen die eraan werken, allemaal van het eiland, en het product wordt het eiland...(wat een mooi compliment).

"Een ander heeft YouTube nodig om dingen uit te vinden, ik heb mijn moeder, die kan me alles over handwerken uitleggen". Van haar heeft ze het geleerd.
Ze breit graag en vindt de Kaart een prachtig doel om voor te breien. Het is niet alleen het eindproduct wat haar aan het breien houdt. Na een dag hard werken vindt ze het heerlijk om te kunnen breien, het ontspant haar, het geeft haar weer energie.

Maggi
"Ik hou niet van sokken breien", zegt Nel Boersen, "want als je er eentje klaar hebt moet je er nog een precies hetzelfde breien".

Nel Boersen

Nel houdt niet van dingen na maken. Een voor-geprint borduurpatroon laat ze links liggen, maar een telpatroon pakt ze wel op: "want dan zie je het werk groeien" zegt ze, en dat boeit haar.
"Je zult het werk nu wel zien groeien", zegt ze dan ook enthousiast als we het over de Kaart hebben. En dat klopt, de Kaart ' groeit', volgende week komt ze het bekijken.

Negenentwintig jaar geleden begon Nel als vrijwilligster bij het Rode Kruis. Ze is zelfs een tijdje afdelingsvoorzitster Sociale Contacten geweest.
Als vrijwilligster bezoek je mensen, en biedt ze de mogelijkheid handwerkproducten te maken voor het Rode Kruis. Het Rode Kruis zorgt voor de materialen en hiervan worden dan schortjes, kleden en sokken gemaakt, die verkocht worden op markten en op de folklore.

Van die materialen blijven vaak wat resten over. Nel zoekt uit deze 'ressies' wat mooie combinaties bij elkaar en haakt daar weer pannenlappen van. Het patroon is helemaal eigen ontwerp.
Van de babysokjes die ze op de pennen heeft staan heeft ze een basispatroon. De variaties hierop bedenkt ze zelf. Het levert een bijzonder gevarieerde hoeveelheid sokjes op, waarvan geen paar hetzelfde is.
"Een beetje van Maggi en een beetje van mijzelf", zegt Nel zelf over haar werkwijze.

Verassinkjes
" Sokken breien zit in mijn familie", zegt Riet Broersma.

Riet Broersma

Voor haar moeder was het zelfs een teken van leven. "Ik denk dat ik dood ga, want ik kan niet meer breien", zei ze op een dag tegen Riet. "Zou jij de sokken die ik op de pennen heb af willen maken?" Dat heeft Riet gedaan. Haar moeder ging toen echter niet dood, ze is naar een verzorgingshuis verhuisd en heeft daar nog zeker 30 paar sokken gebreid.

Als kind moest Riet iedere dag na school 10 toeren sokken breien. En op zaterdag 20 toeren, 'want dan had je toch vrij'. Zwarte sokken werden er gebreid, voor haar vader.
Om het breien te stimuleren had haar moeder diep in iedere bol, aan het begindraadje, een klein verrassinkje geknoopt in de vorm van een armbandje, bedeltje of iets van die aard. Nieuwsgierig als ze was plukte ze altijd nog ver voor het eind in zicht was door de bol heen om te kijken wat deze keer de verassing zou zijn.

Niet alleen handwerken, maar ook met haar handen werken is Riet niet vreemd.
Als meisje van 14 jaar ging ze op de fiets van 't Horntje naar Den Burg om daar huishoudelijk werk te doen in een gezin. Eerst de witte was op de hand wassen en daarna de bonte was, ook op de hand. "Je wist toen niet beter", zegt Riet er nu over.

Riet heeft sokken op de pennen staan, babysokjes. "Ach, dat is niks", zegt ze erover, "in een klein uurtje heb ik er eentje klaar".

Van ijzerwerkplaats naar textielatelier

2011-10-29T10:40:00.000-07:00

Een metamorfose, dezelfde werkplek, een andere functie.
Eigelijk zit ik in een koelcel te werken. Niet dat het er koud is, maar dat was de oorspronkelijke functie van de plek waar ik nu werk. Een koelcel voor bloembollen.
Het grote voordeel hiervan is dat het een goed geïsoleerde ruimte is, en als ik de verwarming aansteek (een terrasverwarmer op flessengas) dan blijft het er lekker lang warm.

Grietje Trap en Lies Bremer in het ' textielatelier'

De schuur op de Rozendijk heeft veel meer voordelen. Zo is er buiten de ruimte van alles wat ik kan en mag gebruiken: een keuken met koffieautomaat, stoelen, pallets, bakstenen, platen hout, tot een heftruck aan toe die we in hebben gezet om de fotograaf van de Texelse Courant op grote hoogte te brengen voor het maken van de mooie foto laatst.
En als ik iets opgelost wil hebben bel ik gewoon Werner Dros, de eigenaar op. Die is er voor elk probleem, wat ook de slogan voor zijn bedrijf is. Veel dank voor de vele mogelijkheden en de creatieve oplossingen aan mijn zus Frieda en haar man Werner, de eigenaren van deze fijne plek.

De herfst is nu echt gekomen, en daarmee ook soms kou.
Hadden we bij het ijzerwerk de deuren open en werd er gelast op de rijing, nu houden we de deuren dicht zodat de warmte bij ons blijft. Het heeft iets knus's.

Water knopen, wegen naaien, dijken lijmen.

Water knopen

De spinsters zijn naaisters geworden: Tinie naait de Pontweg aan elkaar, en Lies en Grietje de Prins Hendrikpolder op het stramien.

Ik richt mij op het maken van ' naaipakketten', stukken stramien ( een hele grove, stijve borduurstof), met het breisel wat er op genaaid moet worden. Want ook de breisters willen wel naaisters worden. Gelukkig, want er is verschrikkelijk veel naaiwerk te doen!

De meeste breisters willen het graag thuis doen, vandaar dat ik die ' pakketjes' voor ze maak.

Stramien knippen voor de duinen.

Twee bevriende actrices uit Amsterdam, Mirjam Schilte en Tjitske Deinum wilde de drukte van de stad even ontlopen en kwamen een dagje naaien in de schuur. Ze kenden het eiland al een beetje. Als onderdeel van een fiets-en theaterroute speelden ze afgelopen zomer een korte voorstelling in een pipo-wagen op de haven van Oudeschild.
Ze vonden het rustgevend, zo wat handwerken in de schuur. Lekker een dagje afgesloten van de drukke wereld.

Tjitske en Mirjam naaien een stukje van het oude land op stramien.

Ook mijn neef Ed is een paar daagjes uit Amsterdam overgekomen, ook hij wilde graag een bijdrage leveren. Stramien knippen, groen verven, dijken knippen en erop plakken. Hij heeft zijn eigen dijken-maak-systeem ontwikkeld, en gebruikt bakstenen om de lijm mee aan te drukken.

Langzamerhand begon polder Waalenburg op Manhatten te lijken...

Ed in Manhattan.

Ondertussen: meters breien.

2011-10-22T04:50:00.000-07:00

Het breiwerk zit er bijna op, meters grasland en akkers zijn er gebreid.

Brei-club.
Het is al weer een maand of 7 geleden dat ik bij de brei-club van Oudeschild binnenstapte, op die avond gesitueerd bij een van de leden in t Horntje. Ik hoopte er dames te vinden die voor de Kaart wilde breien.

De Kaart was toen niet meer dan een maquette van het ontwerp op schaal.

We probeerden een beeld te vormen van wat het breien in zou kunnen houden, en ik kan mij herinneren dat een van de dames zei: ‘ let wel, de polder Eierland wordt groter dan deze deur’, wijzend naar een deur in de woonkamer. Het werkte verhelderend, en schrikte gelukkig niet af.

De club bestaat inmiddels 54 jaar en is ontstaan uit een ‘ moedercursus’, waar jonge moeders en zwangere vrouwen konden leren ‘ hoe dat allemaal moest, met kinderen omgaan en opvoeden en zo’.

De lessen in ‘leuke dingen maken voor en met je kinderen’ werd de geboorte van de club, daar zijn ze mee doorgegaan.

Wil Schellinger

Aanvankelijk waren er zo’n 7, 8 leden: ' verschillende kerkgenootschappen, allerlei politieke kleuren (dat was bijzonder, want Oudeschild was ‘ rood’), het was een kleurrijke mengelmoes', verteld Wil Schellinger.

Wil is een van de oude getrouwen, samen met Corrie Bakker, Riek Barhorst, Truus Hoogenbosch en Hendrika Koning komen ze iedere donderdagavond om de beurt bij elkaar thuis.

Wil, Corrie en Riek vonden het leuk voor de Kaart te breien. Hendrika richt zich meer op borduren en Truus heeft haar passie gevonden in keramiek.

Corrie Bakker

In de volksmond wordt het ‘ de brei-club van Oudeschild’ genoemd, maar dat dekt op geen enkele manier de lading.

Door de jaren heen zijn er klokken, puzzels en kapstokken gezaagd en getimmerd, en toen origami in de mode kwam zou ‘ de origamiclub’ een beter passende naam zijn geweest.

Riek Barhorst

Prijzen wonnen ze, met de wagens die ze maakten voor Koninginnedag en Ouwe Sunderklaes.
Ze hebben er velen gemaakt, zo veel dat toen een van de kinderen gevraagd werd om als nep-paard te fungeren voor het trekken van zo'n wagen zijn nukkige reactie was ' wij moeten altoos as peerd...'.

De Gouden Koets zou een mooie wagen worden voor de optocht voor 'n Koninginnedag. In een schuur werd de koets gebouwd, versierd met rozen van crêpepapier. In hun enthousiasme werd de wagen groter en mooier. Zo groot dat toen ie klaar was de deuren van de schuur er te klein voor waren….

Mijn moeder.

'Van wie heb je toch die creativiteit?' wordt mij wel eens gevraagd. Van mijn moeder dus.

Ik kan mij haar herinneren achter haar Singer naaimachine, kleren naaien voor mij en mijn twee zussen. In ruil voor een nieuwe jurk of rok namen wij wat extra huishoudelijke taken van haar over. 'Dan kan ze doornaaien, en is mijn rok sneller klaar', dacht ik dan.

Bloemschikken, wandkleden maken, en vele jaren kantklossen. En breien, ze had altijd graag ' wat op de pennen'.

Door van Sambeek

In december wordt ze 90, ze heeft last van vergeetachtigheid, maar toen ze hoorde over het vele breiwerk reageerde ze enthousiast en wilde graag meebreien. Een flinke lap van het 'ouwe land' en het middelste stuk van Waalenburg lagen al na korte tijd op mij te wachten!

Meer breisters

Ditte Stolk, Bertha Brouwer, Christine Koersen, Nel Boersen en Riet Broersma hebben ook de sokken erin gehad met het breien.

Over hun vertel ik later.

Noord Zuid West Oost

2011-10-13T22:48:00.000-07:00

"Hoe komt ie eigenlijk te hangen?", vroeg een vriend van me, "zoals het eiland in het echt ligt, neem ik aan?"
Ik had er nog geen moment over nagedacht. Michel de Vaan had al genoemd dat de kaart zo'n beetje Noord-Zuid zou komen te hangen, zoals het eiland ligt.
"Dan moet je de andere kant van het frame bekleden", ging mijn vriend verder.
De andere kant bekleden, hoe bedoelde ie dat?

Hij legde uit: als je de kaart hangt zoals het eiland in het echt ligt, dan moet de kaart in spiegelbeeld gemaakt worden.

Spiegelbeeld.

Het heeft me heel wat hersenkraken gekost en heb vele malen de stafkaart boven mijn hoofd gehouden, voordat ik begreep wat hij bedoelde.
Het zit zo:

Als je de nieuwbouw van het museum binnenloopt dan ligt links van je de haven van Oudeschild en en ver rechts van je de duinen en het strand. Zo'n 20 kilometer achter je ligt de vuurtoren, en de boot enkele kilometers voor je. Als je de kaart dus zo in het museum op zou willen hangen, als het eiland in het echt ligt, zou ik 'm inderdaad in spiegelbeeld moeten maken.

Noord is Oost, Zuid is West.

Ik legde het voor aan Michel de Vaan, de man die het heeft bedacht een kaart onder het plafond in het museum te hangen. Hij kon mijn verhaal volgen en wilde er even over nadenken.

Hij belde snel terug met de boodschap de kaart niet in spiegelbeeld te maken. Na overlg met enkele van zijn collega's was hij tot de conclusie gekomen dat een kaart in spiegelbeeld te veel verwarring zou brengen. En de basisgedachte achter de kaart was juist herkenning en de mogelijkheid tot orientatie voor de bezoekers van het museum.

Voor mij betekende dit besluit minder en makkelijker werk; ik kon mijn tekeningen zoals ik ze gemaakt had handhaven. En ik hoefde niet in spiegelbeeld te denken, wat best lastig kan zijn.

Noord is West, Zuid is Oost

Mijn vriend had er meer moeite mee. Hij is gewend op eindeloze zeeen te varen en kaarten te gebruiken om te bepalen waar op de aardbol hij zich bevindt. Daar is een kaart tenslotte voor, en dan moet het noorden van de kaart op het echte noorden liggen, het oosten van de kaart op het echte oosten enzovoorts. Anders heb je er niets aan en weet je nog niet waar je bent.
Als je het zo bekijkt is het logisch de kaart te hangen zoals het eiland ligt, maar dat zou dan weer inhouden dat de kaart in spiegelbeeld gemaakt zou moeten worden. En een kaart in spiegelbeeld is nou net weer niet logisch als je wilt dat mensen dingen herkennen en zich willen orienteren. Kunt u het nog volgen?

Noord Oost Zuid West

Dus nu gaat de kaart Noord-Zuid hangen, zoals het eiland ligt, en Oost en West gedraaid, dus Oost wordt West en West wordt Oost. Logisch toch?

In de krant

2011-10-13T22:34:00.000-07:00

Afgelopen vrijdag, 7 oktober, op de voorpagina van de Texelse Courant:

Op de foto, links met de klok mee: Grietje Trap, Tiny Drijver, Wim Bos, Cynthia Winckelman, Ineke Gieles, Lies Breemer en ik.

'Beter kan niet', was de reactie van mijn 95 jaar oude vader.

Het frame: werk voor noeste kerels.

2011-10-01T08:40:00.000-07:00

Ik had het zo bedacht: een paar betonmatten van ijzer in de juiste vormen knippen en hier en daar, waar nodig, aan elkaar lassen. Een paar dagen werk, had ik ingeschat.

Een familielid die er meer verstand van had waarschuwde me al: "ja, zeker een paar dagen werk, met een mannetje erbij". Ok dan, een dag of 2, 3, met een mannetje erbij. Zoiets….dacht ik…

Jan Backhuijzen

Het ‘mannetje erbij’ werd Jan Backhuijzen. Jan werkt op vrijwillige basis als smid in het Maritiem & Jutters Museum. In de gezellige smederij laat hij bezoekers kennis maken met ijzerwerk en smeden. Hij geeft er ook les aan scholieren; hippe pubers weet hij te stimuleren aan de slag te gaan met hamer en aambeeld.

Jan bleek ter zake kundig. Al op de eerste dag zag ik mijn grote misvatting in. Het was niet alleen knippen en een beetje lassen geblazen. De geknipte betonmatten moesten ‘omgezoomd’ worden: een op maat gebogen rand van 6 mm dik ijzer die als een contour rond de afgeknipte matten gelast zou worden. Heel veel knip- buig- en laswerk dus. Oeps, een fikse misrekening.

Handwerk

Na twee dagen stevig aanpoten samen met Jan, was nog niet een derde van het frame klaar. Toen ook nog bleek dat de matten verstevigd moesten worden met een frame van hoekprofielen, besloten we het werk anders in te delen.
Jan zou zich ontfermen over de hoekprofielen die hij kon zagen en boren in de werkplaats van het museum. Ik zou op zoek gaan naar vrijwilligers die samen met mij het buig- en laswerk zouden kunnen doen in mijn werkplaats in een schuur op de Rozendijk. Deze werkplaats is vanaf september de plek waar, naar verwachting, de Kaart in drie maanden tijd zijn definitieve vorm zal krijgen.

Wim Bos

Zowel Wim Bos, een tijdelijke bewoner van de Nieuwe Skuul, als Biem Vlaming, een goede vriend van mij werden, onafhankelijk van elkaar, enthousiast toen ze al dat losse ijzerwerk op de vloer in mijn schuur zagen liggen. Ze zagen het allebei als een uitdaging er een heel eiland van te maken.

Biem Vlaming

Samen met Biem heb ik enkele dagen ijzer gebogen. Biem bleek er vaardiger in te zijn dan ik, de gedetailleerde haven van Oudeschild is van zijn hand. Omdat het voor de bosrand niet zo nauw bijkomt (een kronkeltje meer of minder maakt voor het totaalbeeld niet uit) heb ik die voor mijn rekening genomen.

In de avonduren kwam Wim ons ondersteunen met zijn lascapaciteiten.

Wim en Biem aan het lassen.

Met het vaak spectaculaire ondergaan van de zon stapten we de dan schuur in, om enige uren later, bij het licht van een zaklamp, de donkere nacht in te stappen. We bleken een interesse te delen, en attendeerden elkaar op vurige avondluchten en fonkelende sterrenhemels.

Het waren gezellige avonden in de schuur, geconcentreerd werken met het gesis en geknetter van het lassen op de achtergrond. Biem en Wim bleken goed samen te kunnen werken met lassen, ik deed het lichtere werk: ijzer buigen en voor de koffie zorgen.

Biem en Wim overleggen bij polder het Noorden.

Nog een avond, dan zit het laswerk er op. Fijn dat de klus dan geklaard is, maar ook wel jammer. Ik vond het erg knus om zo naast die noeste kerels wat rond te scharrelen met koffie en koek en stoer mijn vrouwtje te staan met het buigen van de ijzeren staven....
samen met de herinnering aan prachtige avondluchten en sterrenhemels, in het begin van de herfst, een ' indian summer'.

Het verven van de wol

2011-09-17T09:01:00.000-07:00

"Daar heb je het al", was de aanhef van het mailtje wat ik van Nieteke, een van de verfsters, kreeg.

Ze had vanuit de gekozen proef de hoeveelheid vlierbladeren aangepast en was de wol die bestemd was voor de polder rondom de Koog gaan verven. Alleen werd de kleur heel anders dan die van de proef. Tja, daar had je het al…

Tineke aan het verven.

Tineke en Nieteke Roeper zijn dankzij een intensieve hobby uit de jaren 80 gespecialiseerd in het verven van wol. Op natuurlijke basis. En ja, ze wilden die vele kilo’s gesponnen wol wel verven!

Op internet hadden ze een bedrijf gevonden dat bijzondere wolverf ontwikkelt. Prachtige kleuren op natuurlijke basis, met als poëtische naam ‘Australian Landscapes’. Verschillende kleuren van deze verf hebben Nieteke en Tineke getest, en ook proeven gedaan met kleuren van ‘Texel Landscape’: boerenwormkruid, duizendblad en bladeren van de vlier. Vanaf het begin af aan wilden we ook kleuren van planten van Texelse grond in de Kaart verwerken: de Kaart van Texel van Texelse bodem.

Geverfde wol in Texels landschap

Uit de proeven was aan mij de eer om de kleuren voor de Kaart te kiezen.

Een lastig karwei. Want hoe bepaal je nu vanuit een strengetje gekleurde wol hoe dat er uit gaat zien op een vlak van 5 bij 3 meter, en dan ook nog eens op 4 meter hoogte? En hoe gaat dat er uit zien als die wol gebreid is, dus reliëf krijgt?

Door de kleuren met verf op grote vellen te schilderen kwam ik er achter dat mijn eerst gekozen kleurstelling te donker was. De kleuren die ik in eerste instantie aan de kant had geschoven bracht ik weer in beeld.
Toen ik ook nog een ‘staaltje’ van het houten plafond uit het museum mee kon krijgen (de ‘grond’ voor de Kaart), werd het wat inzichtelijker voor me. Tineke en Nieteke wilden wel mee- denken en kijken, en zo is de kleurstelling tot stand gekomen.

Boerenwormkruid

Vele kilo’s boerenwormkruid, duizendblad en vlierbladeren hebben ze geplukt voor de verschillende verfbaden. De ‘maat’ is ongeveer 1 op 4, dat betekend voor iedere kilo wol vier kilo bladeren!

Als heuse kruidenvrouwen hebben ze in stomende potten op het gasfornuis de wol voorbereid, de bladeren gekookt, de wol weer toegevoegd en het natuurlijk verfproces zijn gang laten gaan.

Duizendblad

Ook de ‘Australian Landscape’ verf bleek niet altijd een constante kleur op te leveren.

Veel factoren blijken hier invloed op te hebben. Hoewel we de wol van tevoren gesorteerd hadden op ongeveer dezelfde dikte en structuur, bleek daarbinnen toch een grote variatie van kleurnuances tevoorschijn te komen. Het lijkt er op dat de wol van ieder schaap weer een andere kleur oplevert.
En eigenlijk is dat ook wel weer logisch, denk ik dan. Want, hoewel ze heel erg op elkaar lijken, is ieder schaap toch echt uniek, en heeft zo zijn eigen, hoogstpersoonlijke wol. En daar reageert de verf dan weer op.
De verschillende kleurnuances komen in het werk goed van pas. Voor het ‘oude land’ geeft het een gevarieerde grasmat weer, met veel schakeringen groen.

Nieteke

Hoe ’t nu is afgelopen met ‘Daar heb je t al?’

De kleur die er uit is gekomen is anders dan verwacht, maar ook heel mooi. Waarschijnlijk kan ik ‘m wel ergens gebruiken.

Inmiddels is de wol voor de polder rond de Koog nog een keer geverfd, de kleur is als de proef, het ziet er prachtig uit!

Spinnen...

2011-08-22T12:41:00.000-07:00

Veel Texelaars, zowel mannen als vrouwen, hebben in de oorlog spinnen geleerd.

Er was niet veel op Texel tijdens de oorlog, alles wat er was werd gebruikt. Schapen waren er wel, en wol dus. Van de gesponnen wol werden kleren gebreid, tot kriebelonderbroeken aan toe!

Spinnen van 7 tot 7:

Grietje Trap woonde in de oorlog op hoeve Noordwijk, in polder ' t Noorden.

"Mijn moeder was op haar best in de oorlo"’, verteld ze me. Haar moeder was toen wat je nu bedrijfsleidster zou noemen. Ze runde de boerderij als een soort eigen fabriekje, er werd productie gedraaid: slachten, cokes kloppen voor de het fornuis, koeien melken, meel en boter maken, inmaken van wat Grietje ‘vieze bietenstroop’ noemt.

Alles werd gebruikt om iets van te maken.

Bij Grietje thuis moest er gesponnen worden. Deze taak werd haar en haar oudste zus en ook de onderduikers toebedeelt. Grietje en haar zus sponnen in toerbeurten, om de dag, van 7 uur s’ morgens tot 7 uur s’ avonds. Heel lange dagen, leek mij.

Grietje: spinnen en lezen tegelijk

Op mijn vraag of dat niet heel erg saai was voor een meisje van 11 jaar antwoord ze: "Nee hoor, kijk, ik zette mijn linkervoet wat hoger, zodat ik op mijn knie een boek kon leggen, zo kon ik spinnen en lezen tegelijk!"

Spinnen en lapjes:

Lies Bremer heeft het spinnen van haar man geleerd, die het zelf weer in de oorlog had geleerd. Van de gesponnen wol maakte ze kleren voor haar kinderen.

Samen met haar man heeft ze jarenlang in Oosterend een schilderswinkel gerund.

In de zomer was er niet zo veel vraag naar verf, en richtten ze zich ook op de langskomende toeristen: fotorolletjes en bij de Duitsers populaire Holtzschuhen (klompen). Ook de handgesponnen wol van Lies werd in de verfwinkel verkocht.

Lies en haar kleindochter

Een prachtig quilt siert de bank waar Lies en haar kleindochter op zitten. Ze heeft het zelf gemaakt, ze heeft er veel meer. Quilten blijkt meer dan een hobby voor haar te zijn: "De lapjes helpen me door moeilijke tijden heen", zegt ze hierover.

Als Lies toezegt mee te willen spinnen voor de Kaart, heeft ze het 12 jaar geleden voor het laatst gedaan. Ze vindt het heerlijk om weer te doen, rustgevend.

Op dit ogenblik heeft ze geen quilt onder handen. Ik ben stiekem blij toe, het had wel eens een heel grote concurrent voor het spinnen kunnen zijn!

Tijdloos:
Tinie Drijver, zus van Grietje, was nog te klein in de oorlog om te spinnen. Ze heeft het later geleerd, in de jaren 80, toen het in de mode raakte.

Het coördineren van ritmisch trappen met je voeten en met je handen andere bewegingen maken had ze al in haar vingers dankzij het naaien op een trapnaaimachine. Door deze ervaring was het voor haar niet moeilijk het spinnen aan te leren.

Tinie heeft veel gesponnen voor een wolwinkel in Soest en voor ‘Het Zwarte Schaap’, een wolwinkeltje in Den Burg op Texel. Ze vond het leuk om te doen en ook de contacten met andere mensen die ze hierdoor kreeg waren belangrijk voor haar. "Weer eens wat anders dan het gewone" zegt ze hierover.

Tinie aan het spinnen

Een prachtige bloementuin siert de achterkant van haar huis. Ze zit er graag te spinnen. Het werkt een beetje als therapie, ze wordt er rustig van, hoort de vogels zingen, kan haar gedachten vrij laten gaan en heeft tegelijkertijd het gevoel dat ze nuttig bezig is. Het heeft iets meditatiefs voor haar. "Tijd is er dan niet", zegt ze.

Spinnen en hoeden:
Els Drijver, schoondochter van Tinie, heeft leren spinnen op het spinnenwiel van haar vader, een ‘schippertje’. Het was de jaren 80 en spinnen was ‘in’.

In die tijd stond ze achter de toonbank van bakkerij Dros in Den Hoorn. Niet alleen brood verkocht ze er, ook haar handgesponnen wol werd indirect over de toonbank verkocht. Veel klanten wisten dat ze wol spon, en als er een tui gebreid moest worden wisten ze Els te vinden.

Haar eerste eigen spinnenwiel heeft ze gekocht van Purmer, in Oosterend. Voor dat winkeltje heeft ze ook wol gesponnen, en op die manier haar spinnenwiel als het ware terugverdient.

Haar volgende wiel was een zelfgemaakte, door Beijert, ook uit Oosterend. "Ik heb zo veel gesponnen, dat ik dat wiel helemaal heb opgesponnen", verteld Els.

Het spinnen zelf vindt ze rustgevend, maar nu ook wel saai.

Els, op de achtergrond enkele van haar hoeden.

Els is hoedenmaakster geworden. Een grote variatie van hoeden in uiteenlopende technieken laat zien dat ze hoeden maken allesbehalve saai vindt!

Op http://www.hoedzoekthoofd.nl/ kan je ‘t zelf bekijken.

Doorgeven:
Ineke Gieles spint iedere week een dag in het Maritiem & Jutters Museum. Ze had al lang zin om in het museum, dat veel oude ambachten laat zien, te gaan breien of spinnen, maar het vragen kwam er maar niet van. Meedoen met spinnen voor de Kaart gaf voor haar de doorslag om het aan te kaarten, het museum bleek er blij mee te zijn!
Ineke heeft spinnen samen met haar man geleerd, in de jaren 80, " toen je alles zelf deed", zegt ze. Haar man had het sneller onder de knie dan zij.
Toen breide ze veel voor haar kinderen, nu breit ze veel voor haar kleinkinderen.
Vorig jaar heeft ze het spinnen weer opgepakt, om het niet te verleren. Het is ontspannend, je kunt echter je gedachten niet helemaal weg laten drijven, je moet er wel bij blijven.

Ze vindt het fijn om een bijdrage aan het museum te leveren, oude technieken in leven te houden en aan de jonge generatie door te geven. Het biedt haar prettige contacten op, zowel met de andere vrijwilligers als met het publiek. Met de andere vrijwilligers samenwerken biedt een soort saamhorigheid, samen promoten ze het eiland, ze is er trots op. En: 'oude verhalen moeten verteld blijven worden' , vindt ze.
Ze heeft interesante gesprekken met de museumbezoekers tijdens het spinnen: de ouderen roept het ambacht vaak herinneringen op, de jonge bezoekers verteld ze het verhaal van hoe een schaap een trui kan worden.

Ineke met een jonge museumbezoekster.

Ineke heeft de smaak van het spinnen weer te pakken, ook nu dat er voor de Kaart genoeg wol is gesponnen wil ze ermee doorgaan, in het Museum!

Een natuurlijk proces

2011-08-22T12:08:00.000-07:00

Het ontstaan van de kaart lijkt met de seizoenen mee te lopen. Het doet mij realiseren dat een creatief proces ook een natuurlijk proces is.

In januari werd ik benaderd voor de opdracht.

In februari, maart, april ben ik met het concept en ontwerp bezig geweest: veel lezen, googelen, denken, tekenen. De eerste contacten gelegd met vrouwen die mogelijk zouden willen helpen met breien en spinnen.

Sieme Ran aan het scheren.

In mei en juni werd het zichtbaarder. Op het land werden de schapen geschoren, de eerste vachten heb ik gekocht, de eerste wol werd gesponnen.

Sjef Beers in zijn wolschuur

In juli is het meer vachten kopen en volop spinnen geblazen! Maar ook: kleuren bepalen. De planten waarmee geverfd gaat worden beginnen te bloeien.

Augustus: 19 kilo wol is gesponnen. De verfsters struinen het eiland af om kilo’s boerenwormkruid, duizendblad en vlierbladeren te oogsten om de gesponnen wol mee te verven.

De breisters staan met hun breipennen in de aanslag!

Hoe het begon

2011-08-13T16:32:00.000-07:00

Texel (Foto: NASA World Wind screenshot)

In januari 2011 werd ik benaderd door Michel de Vaan, van bureau Kossmann.deJong.
Michel is 'exhibition architect', en heeft de inrichting van de nieuwbouw van het Maritiem en Jutters museum ontworpen. Een onderdeel van dit ontwerp is een heel grote kaart (zo’n 9x5meter) van Texel , die onder het plafond op de begane grond komt te hangen.
De bedoeling was deze giga-kaart van textiel en/of juttersmateriaal te maken; hij moest er stoer uitzien, en er moest een verhaal achter zitten.
Michel kwam bij me met de vraag of ik 't zag zitten 'm te maken. En ja, dat zag ik wel zitten. Een bijzondere, eervolle opdracht!

Maar hoe moest ik dat nu aan pakken, hoe kwam ik tot een ontwerp? Wat wilde ik laten zien, wat was het verhaal dat ik wilde vertellen?

Als oud-Texelaar kende ik begrippen als ‘het ouwe land’ en ‘het nieuwe land’ wel, maar wist eigenlijk niet wat ze betekenden. En hoe dat nu precies zat met al die polders op Texel wist ik ook niet.

Dat ben ik uit gaan zoeken, en eigenlijk is het heel eenvoudig.

Texel bestaat uit een aantal verschillende gebieden: links het natuurlijke duin- en strand gebied, met rechts daarvan het ‘hoge land’ wat in de ijstijd is ontstaan en waar de ‘Hoge Berg’ (15 hele meters hoog) het hoogste punt van is. Dit oude land ziet er uit als een aan elkaar gebreide lappendeken van kleine poldertjes; door de eeuwen heen is hier van zee land gemaakt.

Het 'lage land' ligt ten noorden en ten zuiden hiervan. Grotere polders hebben hier de ruimte tussen het vroegere eilandje Yerland en het oude land opgevuld. De dijken in het landschap zou je kunnen zien als de naden van aan elkaar geregen polders, die samen dit ' nieuwe land' vormen.

Op de arme, van zee gewonnen gronden van Texel groeide niet veel, echter genoeg voor schapen om zich te redden. Een schapeneiland dus.

Deze zaken wilde ik in de kaart zichtbaar maken: de verschillende gebieden door middel van hoog en lager gelegen delen, de schapen door middel van het materiaal: wol van op Texel grazende schapen.

Het ‘bestek’ kwam in beeld: schapen scheren, vachten uitzoeken, wol spinnen, wol verven, wol breien, en wol vilten.

De polders en het hoge land breien, het duingebied vilten.

Hiervoor moet zo’n 15 kg wol gesponnen, geverfd, en gebreid worden, plus nog enkele kilo’s om te vilten. Veel te veel handwerk voor mij alleen.

Ik heb vrouwen op het eiland gevonden die hun expertise voor de kaart in willen zetten. Vrouwen die goed en graag spinnen; die met planten van Texel kunnen verven, vrouwen die prachtig kunnen breien, en een vrouw die met Texelse wol kan vilten.

Zowel het ruwe materiaal als de mensen die dit materiaal bewerken komen van het eiland. Zo wordt de kaart niet alleen een kaart van Texel, maar ook een uniek Texels product.